چشم در تاريكي

کتاب حاضر، با عنوان " از مدرسه معارف تا انجمن حجتیه و مکتب تفکیک " که مستند به منابع دست اول نظریه تفکیک، به ویژه تقریرات مرحوم شیخ محمود تولایی (حلبی){ از بنیانگذاران انجمن حجتیه } از درس های استاد خود میرزا مهدی اصفهانی می باشد، کوشیده است تا از جنبه های گوناگون معرفت شناسی، هستی شناسی، خداشناسی، معرفت نفس و معادشناسی آن را توصیف، تحلیل و نقد و بررسی کند. همین جا باید بگوییم که نقش مرحوم حلبی در ترویج نظریه تفکیک و تقریر درس های استادش بسیار چشم گیر است، اما شگفت است که استاد محمدرضا حکیمی، در کتاب مکتب تفکیک از همه تفکیکیان نام می برد، اما از نام و نقش مرحوم حلبی، که شاگرد پر تلاش میرزای اصفهانی بود، اسمی به میان نمی آورد{ استاد محمدرضا حکیمی در کتاب مکتب تفکیک از ایشان ذیل اسامی شاگردان مرحوم میرزا مهدی اصفهانی، یاد می کند}.

با توجه به این که به نظر می رسد علاقه مندان این تفکر افرادی متعبد به باورهای خود و بر پایه گرایش فکری خود، رفتارهای اجتماعی و سیاسی خود را سامان می دهند و اگر نقدی بر آن رفتارها باشد ریشه در این تفکر دارد؛ لذا ضرورت دارد در اثری دیگر به این موضوع نیز پرداخته شود تا زمینه بهره گیری بیشتر نظام اسلامی از مجموعه افرادی علاقه مند به فرهنگ اهل بیت "ع" و پر تلاش فراهم شود. به طور مثال اگر فردی _ اعم از طرفداران این تفکر یا خارج از آن _  اعتقاد داشته باشد که هر پرچمی پیش از قیام حضرت حجت "عج"  طاغوت است، نمی توان از او انتظار همراهی با نظام اسلامی را داشت. اگر فردی کسانی را که اصول اعتقادی خاصی دارند، کافر بداند و یا ... نمی توان از او انتظار علاقه مندی به صاحبان این تفکر را داشت. به نظر می رسد نوع تعامل معتقدین به گرایش فکری تفکیک در حوزه مشهد، با انقلابی که رهبر آن یک فیلسوف، عارف و ... است تا حدودی قابل درک و مربوط به همین موضوع باشد و احیانا" در مواردی فقط همراهی هایی مقطعی و محتاطانه را باید شاهد بود.

استاد محمدرضا حکیمی، پیش از انقلاب، مجموعه آثار ارزشمندی را سامان داد که ششمین اثر مجموعه را به «مکتب تفکیک» اختصاص داده بود. اما در آن زمان به این وعده وفا نکرد{ایشان خلف وعده نکرد، ایشان وعده داد در زمان مناسب این اثر را منتشر خواهد کرد، این توهم از این جاست که نویسنده گمان برده که الزاما" جلد ششم بعد از جلد پنجم مجموعه آثار استاد باید چاپ شود، در صورتی که الزامی برای این موضوع وجود ندارد. مثلا" جلد چهارم اصول فلسفه و روش رئالیسم با توضیحات مرحوم مطهری در زمان حیات ایشان علیرغم چاپ جلد پنجم هیچگاه به چاپ نرسید} و علی رغم انتشار آثار بعدی در اوایل دهه 60 جای آن همچنان خالی بود. تا این که پس از مدتی اثر دیگری را با عنوان «هویت صنفی روحانی» و در موضوعی دیگر جایگزین آن کرد. با سئوال از علت آن ایشان اظهار داشته بود: اگر این اثر (مکتب تفکیک) منتشر شود دو احتمال در بازتاب آن قابل تصور است، یا موثر می افتد، که این جانب نمی خواهم اثری ضد افکار اعتقادی امام خمینی منتشر کنم؛ و یا این اثر از تاثیر مورد انتظار باز می ماند که نمی خواهم اثری منتشر کنم و باعث تخطئه افکار استاد خود (مرحوم قزوینی) باشم.

این مسئله نشان از کشمکش درونی از میان باورهای فکری مورد پذیرش ایشان از یک طرف و رفتارهای اجتماعی و سیاسی وی از طرف دیگر دارد. تا این که ظاهرا" بر اثر استمرار این جدال فکری و یا تاثیر عوامل دیگر، در نهایت در سال های پایانی دهه 60 ، این مسئله به نفع باورهای فکری ایشان حل شد؛ بدین صورت که ابتدا در مجله «کیهان فرهنگی»، طرحنامه خود را از نظریه تفکیک نگاشت و سپس کتاب مکتب تفکیک را منتشر کرد. ایشان در اقدامی دیگر، همه نوشته های اوایل انقلاب خود را که تمایلی به نهضت اسلامی و امام خمینی بود، متوقف نمود و در چاپ های بعدی به جای این اثر{منظور کتاب "تفسیر آفتاب" است، کتابی در تجلیل از انقلاب سال 57 و رهبری حضرت خمینی، این کتاب در اسفند 57 نوشته و تا سال 60 در تیراژ وسیع منتشر شد. از سال 60 به بعد استاد با چاپ مجدد این کتاب مخالفت کرده است، همچنین ایشان از اواسط دهه 60 اجازه چاپ مجدد کتاب «هویت صنفی روحانی» را نداده است} کتاب دیگری را با شماره 12 منتشر کرد(پیشگفتار ناشر" بوستان کتاب قم" بر کتاب "از مدرسه معارف تا انجمن حجتیه و مکتب تفکیک"،صفحات 16و 17).

نویسنده این کتاب قبلا" در کتابی دیگر با حجم قابل توجه 600، 700 صفحه، به نقد مکتب تفکیک پرداخته بود، گویا آن کتاب چیز قابل توجه ای نداشته، یا با اقبالی مواجه نشده است( شخصا" در کتابفروشی ها نسخ فراوان چاپ اول (سال 77) آن را دیده ام که تاکنون یعنی بهار 88 در قفسه ها خاک می خورد. ناشر هم سازمان تبلیغات اسلامی است)؛ اکنون نویسنده با رویکردی دیگر برای کوبیدن مکتب تفکیک که موضوعی فلسفی و معارفی است از طریق مباحث سیاسی وارد شده است، و سعی دارد نشان دهد تفکیکیان یا ضد انقلاب هستند و یا قبلا" کمی انقلابی بوده اند و اکنون ضد انقلاب هستند.خوب است برادران انقلابی سال 87 و 88  کمی مطالعه کنند تا بفهمند انقلاب و مجاهد مسلمان شیعی انقلابی چیست و کیست؟؛ لازم نیست راه دوری بروید، از مجموعه آثار محمدرضا حکیمی کافی است فقط کتاب کم حجم و کوچک "گزارش الحیات" را ملاحظه نمایید.